Vì sao mùi hoa sữa gây đau đầu, buồn nôn? Những người nào cần tránh loại hoa này càng nhiều càng tốt?

Hà Nội bước vào những ngày hoa sữa nở rộ cuối thu. Mùi hoa sữa đậm đặc có thể khiến một số người đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc khó chịu ở đường hô hấp.

Vậy vì sao ngửi mùi lại đau đầu, buồn nôn?

Lý giải điều này, BS Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho biết, mũi không chỉ giúp nhận biết mùi. Một số chất có tính kích ứng còn tác động lên các nhánh cảm giác của dây thần kinh sinh ba tại vùng mũi, góp phần tạo cảm giác cay, rát hoặc khó chịu. Hệ khứu giác và hệ cảm giác này có liên hệ với những mạng lưới xử lý cảm giác, cảm xúc và đau trong não.

Tuy nhiên, ngưỡng ngửi thấy mùi, ngưỡng kích ứng và ngưỡng gây độc là những khái niệm khác nhau. Có chất được con người phát hiện bằng khứu giác ở mức thấp hơn mức gây tác hại độc chất. Vì vậy, độ nồng mà một người cảm nhận không phải thước đo trực tiếp của độc tính.

Đối với đau đầu, mối liên hệ có cơ sở khoa học đáng chú ý nhất nằm ở chứng đau nửa đầu, còn gọi là migraine. Đây là bệnh lý thần kinh, không đơn giản chỉ là đau ở một bên đầu. Cơn bệnh có thể đi kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động và khó dung nạp mùi.

Một tổng quan hệ thống năm 2025, gồm 58 nghiên cứu với 22.299 bệnh nhân migraine, ước tính khoảng 47,8% có tình trạng ác cảm hoặc nhạy cảm với mùi, gọi là osmophobia. Khoảng 40,1% báo cáo cơn migraine liên quan đến tác nhân mùi. Những tỷ lệ này thuộc nhóm bệnh nhân migraine và các loại mùi nói chung, không phải tỷ lệ người đau đầu do hoa sữa ở Hà Nội.

Migraine liên quan đến hệ thống dây thần kinh sinh ba–mạch máu, tức mạng lưới thần kinh cảm giác có liên hệ với mạch máu và màng bao quanh não. Một chất truyền tin quan trọng là CGRP, tham gia truyền tín hiệu đau, làm tăng độ nhạy thần kinh và có tác dụng giãn mạch. Tuy nhiên, cơ chế chính xác khiến mùi khởi phát migraine vẫn chưa được hiểu đầy đủ.

Bởi vậy, có thể nói mùi hoa sữa nồng là yếu tố cần tránh đối với người nhận thấy nó thường xuyên liên quan đến cơn đau. Không nên khẳng định ngửi hoa sữa chắc chắn gây tổn thương não hay "viêm màng não".

Cũng cần nhìn theo chiều ngược lại: đôi khi cơn migraine đã bước vào giai đoạn báo trước, khiến người bệnh nhạy cảm với mùi hơn. Mùi lúc này có thể là thứ họ nhận thấy khi cơn đang tới, chứ chưa chắc là nguyên nhân duy nhất.

Buồn nôn, chóng mặt có thể xuất hiện trong phản ứng với mùi môi trường hoặc đi cùng migraine. Không thể chỉ từ những triệu chứng ấy kết luận người bệnh bị tụt huyết áp, thiếu máu não hay ngộ độc; muốn xác định cần đánh giá lâm sàng tương ứng.

Những người nào cần chú ý hơn?

BS Nguyễn Huy Hoàng cho biết, người mắc hen phế quản cần đặc biệt lưu ý nếu mùi mạnh thường đi kèm ho, tức ngực, khò khè hoặc khó thở. Người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), khí phế thũng cũng có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường. Mức độ ảnh hưởng tùy từng người, không nên coi hoa sữa là nguyên nhân chắc chắn của mọi đợt bệnh nặng lên.

Người mắc migraine nên chú ý nếu tiếp xúc với mùi nồng thường xuyên đi trước cơn đau kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng động. Người có tiền sử dị ứng phấn hoa cần theo dõi những biểu hiện như hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt. Có cơ địa dị ứng không đồng nghĩa chắc chắn dị ứng hoa sữa.

Phụ nữ mang thai có thể thấy một số mùi khó chịu hơn, nhưng không nên giải thích đơn giản rằng thai kỳ luôn làm khứu giác “nhạy gấp nhiều lần”. Một tổng quan hệ thống năm 2022 không tìm thấy sự tăng nhạy rõ rệt qua các phép đo khách quan về ngưỡng phát hiện và khả năng phân biệt mùi. Cảm giác khó dung nạp vẫn có thể là thật, dù năng lực phát hiện mùi không tăng.

Do đó, thai phụ thấy nôn nao khi gặp mùi hoa sữa nên chủ động tránh tiếp xúc. Không có cơ sở từ những nghiên cứu này để khẳng định ngửi hoa sữa gây hại cho thai hoặc tất yếu dẫn đến nôn nghén nặng. Trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng thuộc nhóm có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường.