Sự thật Bao Công không hề xử vụ án ly miêu tráo thái tử
Vào thời điểm thân phận thực sự của vua Tống Nhân Tông sáng tỏ, Bao Công mới thi đỗ và ngay sau đó vội vã xin từ quan để về quê chịu tang cha mẹ.
Trong loạt phim truyền hình Bao Thanh Thiên (đặc biệt là phần phim kinh điển năm 1993), vụ án “Ly miêu hoán thái tử” (dùng mèo để đánh tráo thái tử) được tái hiện vô cùng ly kỳ, kịch tính và được coi là một trong những kỳ án gắn liền với tên tuổi của Bao Công.

“Dùng ly miêu đánh tráo thái tử” được xem là một trong những vụ án làm nên tên tuổi của Bao Công.
Kỳ án gắn với tên tuổi Bao Công
Theo các phiên bản phim truyền hình liên quan tới nhân vật Bao Công, vào thời Tống Chân Tông, Lý Thần phi và Lưu phi vốn rất thân thiết và cùng mang thai. Hoàng đế hạ chiếu: Ai sinh hạ hoàng tử trước sẽ được phong làm hoàng hậu.
Lý Thần phi chuyển dạ sinh ra một hoàng tử. Lưu phi vì lòng đố kỵ và dã tâm đoạt vị đã câu kết với tổng quản thái giám Quách Hải lập mưu tráo đổi. Họ sai người lột da một con mèo rồi lén tráo vào giường sinh của Lý Thần phi, vu khống nàng sinh ra quái thai.
Lưu phi ra lệnh cho cung nữ Khấu Châu mang hoàng tử tội nghiệp đi dìm chết ở hồ nước. Tuy nhiên, Khấu Châu là người có lương tri, không nỡ ra tay nên đã gặp và giao đứa trẻ cho thái giám Trần Lâm. Trần Lâm giấu hoàng tử vào hộp, lén mang đến phủ Bát Vương gia (Triệu Đức Phương) nhờ nuôi dưỡng. Đứa trẻ đó chính là Triệu Trinh (sau này là vua Tống Nhân Tông).
Sau khi bị vu oan sinh quái thai, Lý Thần phi bị Tống Chân Tông ghẻ lạnh và đày vào lãnh cung. Lưu phi hạ sinh một hoàng tử nhưng không may chết yểu nên nhận nuôi đứa con của Bát Vương gia (thực chất chính là hoàng tử bị tráo năm xưa) để lên ngôi hoàng hậu.
Muốn “diệt cỏ diệt tận gốc”, Lưu hậu ra lệnh đốt lãnh cung. Được sự giúp đỡ của một thái giám trung thành, Lý Thần phi trốn thoát ra ngoài dân gian, lưu lạc đến vùng Trần Châu, ngày đêm khóc thương con đến mức mù cả hai mắt.

Nhờ sự tốt bụng của một thái giám và một cung nữ, thái tử giữ được mạng sống.
Hai mươi năm sau, Triệu Trinh lên ngôi (Tống Nhân Tông), Lưu phi đã trở thành Lưu Thái hậu quyền lực. Bao Công trong một chuyến đi tuần tra đã lánh mưa tại am dịch nghèo ở Trần Châu, gặp bà lão mù ăn xin. Bà lão chặn kiệu kêu oan và giao ra một tấm khăn lụa vua ban năm xưa.
Nhờ tài phá án của Bao Công, sự thật đã được đưa ra ánh sáng. Lưu Thái hậu buộc phải tự sát (hoặc bị phế truất tùy phiên bản phim) để tạ tội. Tên thái giám ác độc Quách Hải bị xử trảm dưới cẩu đầu đao.
Vua Tống Nhân Tông đích thân đến phủ Khai Phong rước mẹ ruột về cung, tôn làm hoàng thái hậu.

Nhờ tài xử án của Bao Công, vua nhận lại mẹ ruột sau hai mươi năm bị chia cắt.
Sự thật lịch sử
Vụ án “ly miêu hoán thái tử” lừng danh thực chất chỉ là sản phẩm của hư cấu văn học, xuất phát từ cuốn tiểu thuyết Tam hiệp ngũ nghĩa thời nhà Thanh. Các tài liệu lịch sử về thời Tống Chân Tông và Tống Nhân Tông không ghi nhận vụ án con mèo bị lột da nào hay âm mưu giết người diệt khẩu tàn nhẫn như trong phim Bao Thanh Thiên .
Tuy nhiên, thực sự vẫn có một cuộc tranh giành địa vị gay gắt dựa trên việc nuôi con trong triều đình nhà Tống thời đó, liên quan tới thân phận của vua Nhân Tông.
Theo đó, phi tần được vua Tống Chân Tông cực kỳ sủng ái là Lưu thị không thể sinh con. Để củng cố địa vị, Lưu thị chọn một cung nữ hiền lành, thông minh trong cung của mình là Lý thị để tiến cử lên nhà vua (thực chất là hình thức mượn bụng sinh con). Khi Lý thị sinh hạ được hoàng tử (sau này là vua Tống Nhân Tông), Chân Tông chủ động tuyên bố đứa trẻ là do Lưu thị sinh ra và phong bà làm hoàng hậu. Lý thị chỉ được phong làm Sùng Dương huyện quân.
Nếu trong phim Bao Thanh Thiên, sau khi sinh con, số phận của Lý phi cực kỳ khốn khổ, suýt bị thiêu sống trong lãnh cung, phải lưu lạc mười mấy năm trời, ngày đêm khóc than đến mù cả hai mắt, thì sự thực lại không hề có sự truy sát nào. Lý thị vẫn sống bình yên khi Lưu thị trở thành hoàng hậu rồi thái hậu, thậm chí nhiều lần được thăng vị. Trước khi qua đời, bà được Lưu Thái hậu phong Thần phi.
Khi Lý thị mất, ban đầu Lưu Thái hậu định cho chôn cất qua loa, không làm tang lễ, Tể tướng Lữ Di Giản lập tức vào triều hỏi: “ Thần nghe nói trong cung có một vị phi tử vừa mới qua đời ”. Bị hỏi chuyện nhạy cảm, Lưu Thái hậu giận dữ hỏi: “Lẽ nào tể tướng còn muốn quản cả chuyện hậu cung của ta sao?”. Lữ Di Giản khuyên: “Nếu Thái hậu muốn bảo toàn cho gia tộc họ Lưu sau này, thì phải hậu táng Lý Thần phi”.
Lưu Thái hậu tỉnh ngộ, liền ra lệnh mặc triều phục hoàng hậu cho Lý Thần phi, ướp xác bằng thủy ngân để giữ nguyên vẹn dung nhan, an táng long trọng theo nghi thức của người đứng đầu hậu cung. Chính quyết định này đã cứu sống toàn bộ gia tộc họ Lưu về sau.

Vua Tống Nhân Tông.
Sau khi Lưu Thái hậu qua đời, vua Tống Nhân Tông mới được chú ruột là Yên Vương Triệu Nguyên Nghiễm tiết lộ sự thật: “Bệ hạ là do Lý Thần phi sinh ra, Lưu Thái hậu đã cướp bệ hạ về nuôi. Hơn nữa, Lý Thần phi chết rất mờ ám”.
Tống Nhân Tông nghe xong rất đau đớn và phẫn nộ, lập tức hạ lệnh bao vây phủ nhà họ Lưu, đồng thời cho khai quật mộ của mẹ ruột để kiểm tra xem có phải bà bị bức hại hay hạ độc không. Khi nắp quan tài mở ra, Tống Nhân Tông ngỡ ngàng khi thấy mẹ mình nằm trang nghiêm trong bộ triều phục hoàng hậu, gương mặt tươi tắn như đang ngủ nhờ có thủy ngân bảo quản.
Nhân Tông bật khóc nức nở và than rằng: “Lời người ngoài nói làm sao tin được, mẫu hậu (Lưu Thái hậu) đối xử với mẹ ta như vậy, sao có thể coi là tàn ác!” . Ông lập tức hạ lệnh giải vây cho gia tộc họ Lưu.
Nhân Tông truy phong cho mẹ ruột Lý Thần phi làm Chương Ý Hoàng hậu, đưa bài vị vào Thái Miếu thờ phụng. Ông vẫn giữ nguyên thụy hiệu Chương Hiến Minh Túc Hoàng hậu cho Lưu Thái hậu, hợp táng bà bên cạnh cha mình là Tống Chân Tông.
Để bảo vệ danh tiếng cho cả vương triều và dòng họ Lưu, Nhân Tông hạ lệnh nghiêm cấm quần thần và dân chúng bàn tán hay suy diễn sai lệch về mối quan hệ giữa hai vị hoàng hậu của Chân Tông. Ông còn ban hành hàng loạt quyết định phong tước cho gia đình hai bà mẹ.
Đầu tiên, ông thăng quan cho các con cháu của họ Lưu để bù đắp sự nghi kỵ lúc trước. Người đứng đầu Lưu gia bấy giờ là Lưu Mỹ (anh trai Lưu Thái hậu) cùng các con cháu như Lưu Tòng Đức, Lưu Tòng Quảng đều được giữ nguyên tước vị, ban thêm nhiều bổng lộc và các chức quan béo bở (trong quân đội và quản lý tài chính triều đình). Ông tuyên bố tình cảm mẫu tử với Lưu Thái hậu suốt hơn 20 năm không hề thay đổi.
Để bày tỏ sự tin tưởng tuyệt đối, Tống Nhân Tông sủng ái và phong một người con gái họ Lưu làm Quý phi (sau này được truy phong làm Chương Huệ Hoàng hậu). Việc có đến hai đời làm hậu/phi tối cao giúp vị thế của họ Lưu vững chắc suốt nhiều thập kỷ.
Trước khi Tống Nhân Tông phát hiện ra sự thật, gia tộc họ Lý sống nghèo khổ, mờ nhạt. Nhưng khi chân tướng được làm rõ, hoàng đế vì quá thương xót người mẹ ruột đã chịu nhiều thiệt thòi nên ra sức bù đắp, dồn ân sủng lên dòng họ này.
Em trai của Lý Thần phi (cậu ruột nhà vua) là Lý Dụng Hòa lập tức được đón vào cung. Từ một người có địa vị thấp kém, ông được Nhân Tông phong làm Đông đầu cung phụng quan, rồi liên tục thăng Thái úy, Chương Tín quân Tiết độ sứ, và tước Tần Quốc công.
Con cháu họ Lý nghiễm nhiên trở thành thế lực ngoại thích lớn nhất triều đình lúc bấy giờ. Các con trai của Lý Dụng Hòa là Lý Chương, Lý Vĩ, Lý Tuần đều được ban quan chức cao cấp trong kinh thành.
Như vậy, dưới thời trị vì của Tống Nhân Tông, cả gia tộc họ Lưu (nhà ngoại nuôi) và gia tộc họ Lý (nhà ngoại ruột) đều không hề bị cuốn vào các cuộc thanh trừng đẫm máu. Ngược lại, họ đã có một cuộc sống hiển hách, phú quý và nắm giữ những vị trí then chốt trong triều đình.
Điều đáng nói là vào thời điểm vụ án này sáng tỏ (năm 1033), Bao Công mới chỉ là một quan viên cấp thấp vừa thi đỗ tiến sĩ và đang xin từ quan về quê chịu tang chăm sóc cha mẹ, ông hoàn toàn không hề can thiệp vào chuyện hậu cung này.