Lời khuyên cho người đang gửi tiết kiệm online: Đừng để chế độ tái tục tự động quyết định thay mình

Tái tục tự động không phải một tính năng xấu. Trong nhiều trường hợp, nó giúp tiền không bị nằm ở tài khoản thanh toán với mức sinh lời thấp sau khi sổ tiết kiệm đáo hạn. Nhưng nếu liên tục để hệ thống tự quyết định kỳ hạn tiếp theo mà không xem lại lãi suất, kế hoạch sử dụng tiền và tình hình tài chính của bản thân, người gửi có thể vô tình khóa tiền vào một lựa chọn không còn phù hợp.

Tái tục tự động tiện, nhưng không đồng nghĩa với tối ưu

Khi mở một khoản tiết kiệm online, người gửi thường được lựa chọn cách xử lý khi đến ngày đáo hạn, chẳng hạn tất toán cả gốc và lãi về tài khoản thanh toán, tái tục phần gốc và chuyển lãi về tài khoản, hoặc tái tục cả gốc lẫn lãi.

Nhiều người chọn phương án cuối cùng vì đơn giản nhất. Chẳng hạn, một khoản tiết kiệm 200 triệu đồng gửi kỳ hạn 6 tháng. Khi đáo hạn, toàn bộ tiền gốc cùng phần lãi phát sinh được nhập thành khoản tiền gửi mới trong 6 tháng tiếp theo. Nếu người gửi không có nhu cầu sử dụng tiền, cách làm này khá thuận tiện.

Vấn đề nằm ở chỗ điều kiện thị trường tại thời điểm tái tục có thể đã khác hoàn toàn thời điểm mở sổ ban đầu. Lãi suất kỳ hạn 6 tháng có thể không còn hấp dẫn bằng kỳ hạn 3 tháng hoặc 12 tháng. Người gửi cũng có thể đang chuẩn bị mua nhà, đóng học phí, sửa nhà hoặc cần một khoản dự phòng lớn trong vài tháng tới. Khi đó, việc tiếp tục khóa toàn bộ tiền thêm 6 tháng chỉ vì một lựa chọn được cài đặt từ trước có thể khiến kế hoạch tài chính trở nên kém linh hoạt.

Nói cách khác, chế độ tái tục nên được coi là một công cụ dự phòng, không nên trở thành người “quản lý tiền” thay chủ tài khoản.

Sai lầm phổ biến: Chỉ nhớ ngày gửi mà quên ngày đáo hạn

Trước đây, khi gửi tiết kiệm tại quầy, nhiều người có thói quen giữ sổ giấy và để ý khá kỹ ngày đáo hạn. Với tiết kiệm online, mọi thứ nằm trong ứng dụng ngân hàng nên cảm giác về thời gian dễ mờ nhạt hơn.

Một người có thể mở cùng lúc nhiều khoản tiền gửi vào các thời điểm khác nhau: 50 triệu kỳ hạn 3 tháng, 100 triệu kỳ hạn 6 tháng, 200 triệu kỳ hạn 12 tháng. Sau một thời gian, nếu không có bảng theo dõi riêng, rất dễ xảy ra tình trạng khoản này vừa đáo hạn đã tự động quay vòng thêm một kỳ mới mà chủ tài khoản không hề kiểm tra.

Điều đáng nói là khi tiền đã được tái tục, nếu sau đó cần rút trước hạn, phần tiền rút có thể chỉ được hưởng mức lãi suất không kỳ hạn đối với số tiền hoặc thời gian rút trước hạn, tùy điều kiện sản phẩm của từng ngân hàng. Chênh lệch giữa lãi suất gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn thường đáng kể. Vì vậy, việc quên kiểm tra một kỳ đáo hạn đôi khi không chỉ làm giảm tính linh hoạt mà còn có thể khiến lợi tức thực nhận thấp hơn dự tính nếu buộc phải rút tiền sớm.

Ví dụ, một gia đình có 300 triệu đồng gửi kỳ hạn 12 tháng và để chế độ tự động tái tục. Đúng thời điểm khoản tiền vừa bước sang kỳ mới, gia đình phát sinh nhu cầu thanh toán 150 triệu đồng cho việc sửa nhà. Nếu phải rút một phần tiền trước hạn, cách tính lãi đối với khoản rút trước hạn sẽ phụ thuộc quy định của ngân hàng và sản phẩm tiền gửi. Trong khi đó, nếu kiểm tra trước ngày đáo hạn, gia đình hoàn toàn có thể chủ động chia lại khoản tiền thành nhiều sổ nhỏ hoặc lựa chọn kỳ hạn ngắn hơn.

Đây là lý do ngày đáo hạn của sổ tiết kiệm nên được xem như một “ngày kiểm tra tài chính”, thay vì chỉ là ngày hệ thống tự động thực hiện một giao dịch.

Trước mỗi lần tái tục, nên kiểm tra ít nhất 3 yếu tố

Đầu tiên là mặt bằng lãi suất tại thời điểm hiện tại. Không nên mặc định kỳ hạn từng có lãi suất tốt nhất vẫn tiếp tục là lựa chọn hấp dẫn. Cơ cấu lãi suất giữa các kỳ hạn có thể thay đổi. Có thời điểm khoảng cách giữa kỳ hạn ngắn và dài khá lớn, nhưng cũng có lúc chênh lệch rất nhỏ. Nếu chênh lệch không đáng kể, người gửi có thể ưu tiên kỳ hạn ngắn hơn để giữ tính linh hoạt.

Yếu tố thứ hai là nhu cầu sử dụng tiền trong kỳ gửi tiếp theo. Nếu dự kiến 4-5 tháng nữa cần một khoản lớn để mua xe, đóng học phí, trả nợ hoặc sửa nhà, việc tiếp tục gửi toàn bộ tiền trong kỳ hạn 12 tháng có thể không hợp lý. Một mức lãi cao hơn một chút khó bù đắp được sự bất tiện nếu phải tất toán trước hạn.

Yếu tố thứ ba là cơ cấu tiền tiết kiệm hiện có. Nếu toàn bộ tiền nhàn rỗi đều đang nằm trong một sổ lớn và cùng một ngày đáo hạn, người gửi nên cân nhắc chia nhỏ. Chẳng hạn thay vì gửi 300 triệu đồng trong một khoản, có thể chia thành 3 khoản 100 triệu đồng hoặc các mức khác nhau tùy nhu cầu. Khi cần tiền đột xuất, người gửi chỉ phải xử lý một phần thay vì động đến toàn bộ khoản tiết kiệm.

Đừng tái tục một kỳ hạn chỉ vì “lần trước tôi cũng gửi như vậy”

Một trong những lỗi dễ gặp khi gửi tiết kiệm là biến một quyết định tài chính thành thói quen cố định.

Người gửi từng chọn kỳ hạn 12 tháng vì năm đó chưa có kế hoạch lớn. Đến năm sau, họ vẫn tiếp tục kỳ hạn 12 tháng mặc dù đang dự tính mua nhà. Có người luôn gửi kỳ hạn 6 tháng chỉ vì đã quen, dù thực tế khoản tiền đó có thể chưa cần sử dụng trong vài năm. Ngược lại, có người liên tục gửi kỳ hạn rất ngắn vì sợ khóa tiền, trong khi đã có một quỹ dự phòng riêng đủ lớn.

Kỳ hạn phù hợp không phải một con số cố định. Nó phải thay đổi theo mục tiêu tài chính.

Nếu đây là tiền dự phòng có khả năng cần dùng bất cứ lúc nào, ưu tiên thanh khoản thường quan trọng hơn việc cố lấy thêm một chút lãi suất. Nếu là khoản tiền chắc chắn chưa cần dùng trong thời gian dài, kỳ hạn dài hơn có thể đáng cân nhắc nếu mức lãi phù hợp. Nếu chưa xác định rõ thời điểm sử dụng, chiến lược chia tiền thành nhiều kỳ hạn khác nhau thường giúp giảm rủi ro phải rút toàn bộ trước hạn.

Có thể áp dụng cách “chia tầng” thay vì để một sổ tự quay vòng mãi

Giả sử một người có 500 triệu đồng tiền nhàn rỗi. Thay vì gửi toàn bộ vào một khoản kỳ hạn 12 tháng và bật tái tục tự động, có thể chia tiền thành nhiều lớp.

Ví dụ, 100 triệu đồng gửi kỳ hạn ngắn để dự phòng các nhu cầu gần; 200 triệu đồng gửi kỳ hạn trung bình; 200 triệu đồng còn lại gửi kỳ hạn dài hơn nếu chắc chắn chưa cần sử dụng. Khi từng khoản đáo hạn, người gửi xem xét lại nhu cầu thực tế rồi mới quyết định có tiếp tục gửi hay không.

Cách làm này giúp tiền không cùng bị “khóa” tại một thời điểm. Đồng thời, người gửi có nhiều cơ hội điều chỉnh khi mặt bằng lãi suất thay đổi.

Một phương án khác là chia cùng một số tiền thành nhiều sổ có ngày đáo hạn cách nhau. Chẳng hạn thay vì gửi 360 triệu đồng một lần, có thể chia thành nhiều khoản và lựa chọn các kỳ hạn phù hợp để tạo ra các mốc đáo hạn khác nhau trong năm. Cách này thường được gọi nôm na là “bậc thang tiền gửi”. Mục tiêu không phải để chạy theo lãi suất từng tuần, mà để người gửi luôn có một phần tiền sắp đến hạn nếu phát sinh nhu cầu.

Có nên tắt hoàn toàn chế độ tái tục tự động?

Không nhất thiết.

Với người thường xuyên theo dõi ứng dụng ngân hàng và đã có kế hoạch tài chính rõ ràng, tái tục tự động vẫn là tính năng hữu ích. Nó giúp hạn chế tình trạng tiền đáo hạn nhưng bị bỏ quên trong tài khoản thanh toán quá lâu.

Điều quan trọng hơn là không nên coi lựa chọn tái tục được thiết lập từ 6 tháng hay một năm trước là quyết định mặc định cho tương lai.

Một cách đơn giản là đặt lịch nhắc trước ngày đáo hạn khoảng vài ngày. Khi nhận thông báo, người gửi chỉ cần kiểm tra lại ba câu hỏi: Lãi suất hiện tại ra sao? Trong kỳ gửi tiếp theo có cần dùng số tiền này không? Cơ cấu các khoản tiết kiệm hiện tại đã đủ linh hoạt chưa?

Chỉ mất vài phút nhưng đây có thể là bước giúp người gửi tránh phải rút trước hạn hoặc bỏ lỡ một phương án gửi tiền phù hợp hơn.

Tiền tiết kiệm cũng cần được “quản lý”, không phải chỉ gửi rồi quên

Gửi tiết kiệm thường được xem là kênh tài chính đơn giản: có tiền nhàn rỗi, chọn ngân hàng, chọn kỳ hạn rồi chờ nhận lãi. Chính vì đơn giản nên nhiều người dễ bỏ qua khâu quản lý sau khi gửi.

Thực tế, ngay cả với một sản phẩm ít biến động như tiền gửi ngân hàng, ba yếu tố vẫn liên tục thay đổi: lãi suất, nhu cầu tiền mặt và mục tiêu tài chính của mỗi gia đình.

Vì vậy, với người đang gửi tiết kiệm online, lời khuyên quan trọng không phải là tắt hay bật chế độ tái tục tự động, mà là đừng để một lựa chọn được cài đặt từ nhiều tháng trước quyết định cách sử dụng tiền của mình hôm nay.

Tái tục tự động có thể giúp tiền tiếp tục sinh lời, nhưng trước mỗi ngày đáo hạn, chủ tài khoản vẫn nên là người đưa ra quyết định cuối cùng. Một lần kiểm tra lại kỳ hạn, lãi suất và kế hoạch sử dụng tiền đôi khi có giá trị hơn việc cố tìm ngân hàng cao hơn vài phần nhỏ lãi suất.