Loại củ được ví như “nhân sâm nhà nghèo”: Ăn sống hay nấu chín để tận dụng dinh dưỡng?

Theo Phụ Nữ Mới
Chia sẻ

Có hình dáng giống khoai lang, ruột mọng nước, vị ngọt thanh, củ sâm đất được nhiều người ưa chuộng. Nhưng ăn sống hay nấu chín mới giúp tận dụng tốt dưỡng chất của loại củ này?

Vào dịp cuối năm củ sâm đất lại được bày bán nhiều tại các chợ và cửa hàng nông sản, đặc biệt là sản phẩm từ vùng núi phía Bắc. Loại củ này còn có tên gọi là khoai sâm, Hoàng Sin Cô hay yacon. Bên ngoài, củ khá giống khoai lang, nhưng khi gọt vỏ, phần ruột trắng trong hoặc vàng nhạt, nhiều nước và có vị ngọt thanh.

Nhờ hương vị dễ ăn cùng mức giá tương đối bình dân, củ sâm đất được ví von là “nhân sâm nhà nghèo”. Người thích ăn tươi thường gọt vỏ, thái miếng để thưởng thức độ giòn mát; trong khi đó, nhiều gia đình lại dùng củ để nấu canh, hầm xương hoặc xào. Vậy hai cách ăn này khác nhau thế nào về dinh dưỡng?

Vì sao củ sâm đất được ví như “nhân sâm nhà nghèo”?

Trước hết, cần hiểu rằng tên gọi “sâm đất” dễ khiến nhiều người lầm tưởng đây là một loại nhân sâm. Trên thực tế, yacon không cùng nhóm với nhân sâm thường được sử dụng làm dược liệu. Đây là một loại cây lấy củ có nguồn gốc từ khu vực Andes ở Nam Mỹ, sau đó được trồng tại nhiều nơi, trong đó có vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Điểm đáng chú ý trong thành phần của yacon là fructooligosaccharide (FOS) - một dạng chất xơ prebiotic. Khác với nhiều loại đường đơn, FOS không được tiêu hóa hoàn toàn ở ruột non mà có thể đi xuống đại tràng, trở thành nguồn thức ăn cho một số lợi khuẩn đường ruột.

Bên cạnh FOS, củ sâm đất còn chứa nhiều nước, carbohydrate, một lượng nhỏ protein và các hợp chất thực vật như polyphenol. Thành phần cụ thể có thể thay đổi tùy giống, điều kiện trồng trọt, thời điểm thu hoạch và cách bảo quản.

Nhờ chứa FOS, yacon được quan tâm trong các nghiên cứu về hệ vi sinh đường ruột và sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, không nên từ đó suy rộng rằng loại củ này có thể chữa táo bón, tiểu đường, béo phì hay các bệnh đường ruột. Những lợi ích được nghiên cứu hiện nay chủ yếu liên quan đến thành phần dinh dưỡng và tiềm năng hỗ trợ sức khỏe, không phải tác dụng điều trị đã được khẳng định cho mọi người.

TS.BS Trương Thị Ngọc Lan, Phó viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP.HCM, từng nhận định trên Báo Thanh Niên rằng củ sâm đất khá bổ dưỡng nhưng công dụng đang bị thần thánh hóa. Bà cũng nhấn mạnh đây chỉ là thực phẩm hỗ trợ, không có công dụng điều trị bệnh lý thay cho phương pháp y khoa.

Ăn sống: Giữ được vị giòn mát và tận hưởng chất xơ tự nhiên

Một trong những cách thưởng thức phổ biến nhất là ăn củ sâm đất tươi. Sau khi rửa sạch, gọt bỏ lớp vỏ bên ngoài, người ăn có thể thái lát hoặc cắt thành miếng nhỏ. Củ có kết cấu giòn, nhiều nước, vị ngọt nhẹ, thường được so sánh với củ đậu hoặc lê.

Ăn sống giúp giữ nguyên kết cấu mọng nước và hạn chế những thay đổi do nhiệt trong quá trình chế biến. Đây cũng là cách đơn giản để thưởng thức hương vị tự nhiên của củ sâm đất mà không cần thêm đường hay gia vị.

Đáng chú ý, FOS trong yacon có thể đóng vai trò như một loại chất xơ prebiotic, hỗ trợ nuôi dưỡng một số lợi khuẩn ở đại tràng. Chất xơ nói chung cũng góp phần duy trì hoạt động tiêu hóa. Tuy nhiên, lượng FOS trong củ không cố định và hiệu quả khi ăn còn phụ thuộc vào khẩu phần cũng như cơ địa mỗi người.

Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dễ đầy hơi hoặc mắc hội chứng ruột kích thích nên thử một lượng nhỏ trước. FOS có thể bị lên men ở đại tràng, gây chướng bụng, xì hơi hoặc tiêu chảy nếu ăn quá nhiều. Vì vậy, không nên nghĩ rằng ăn càng nhiều củ sâm đất thì đường ruột càng khỏe.

Nấu chín: Dễ ăn hơn, nhưng không mặc định bổ hơn

Nếu không thích ăn sống, củ sâm đất có thể được dùng để nấu canh xương, hầm thịt, xào hoặc nấu súp. Khi gặp nhiệt, phần ruột củ mềm hơn, vị ngọt có thể rõ hơn và món ăn cũng dễ kết hợp với các nguyên liệu khác.

Với người lớn tuổi hoặc người không thích thực phẩm sống, cách chế biến chín có thể phù hợp hơn về khẩu vị và cảm giác khi ăn. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định nấu chín sẽ giúp củ sâm đất “bổ tỳ vị” hay tốt cho dạ dày hơn về mặt y học hiện đại. Đây chủ yếu là khác biệt về kết cấu, hương vị và khả năng dung nạp của từng người.

Người tiểu đường và người lớn tuổi có nên ăn thường xuyên?

Củ sâm đất có FOS nên thường được nhắc đến trong các nội dung về kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa củ sâm đất có chỉ số đường huyết thấp trong mọi trường hợp hoặc là thực phẩm an toàn tuyệt đối cho người mắc tiểu đường.

Loại củ này vẫn chứa carbohydrate và đường tự nhiên. Người bệnh cần tính đến tổng lượng carbohydrate trong khẩu phần, theo dõi phản ứng đường huyết cá nhân và tuân thủ hướng dẫn dinh dưỡng của bác sĩ. Không nên tự ý dùng củ sâm đất thay cơm, thuốc điều trị hoặc các thực phẩm được chỉ định trong chế độ ăn.

Với người trung niên và cao tuổi, củ sâm đất có thể là một lựa chọn để đổi món nếu không có chống chỉ định và cơ thể dung nạp tốt. Dù vậy, người có bệnh tiêu hóa, dễ đầy hơi hoặc tiêu chảy nên ăn thử lượng nhỏ. Người đang điều trị bệnh mạn tính cũng nên hỏi chuyên gia y tế nếu muốn sử dụng thường xuyên.

Ăn củ sâm đất thế nào cho hợp lý?

Dù ăn sống hay nấu chín, người dùng nên chọn củ còn chắc, không bị mềm nhũn, dập nát hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Trước khi ăn, cần rửa sạch đất cát dưới vòi nước, gọt bỏ vỏ và dùng dụng cụ sạch để sơ chế. Nếu ăn sống, khâu vệ sinh càng cần được chú ý.

Không nên tích trữ củ quá lâu chỉ vì nghe quảng cáo rằng để càng lâu càng bổ. Yacon là loại củ có thể thay đổi thành phần đường và FOS trong quá trình bảo quản, tùy nhiệt độ và thời gian. Tốt nhất nên mua lượng vừa đủ, bảo quản theo hướng dẫn phù hợp và sử dụng khi củ còn tươi.

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem theo ngày