Lá gan xơ xác, suy hỏng chỉ vì 1 thói quen: Nhiều người Việt tưởng tốt, làm mỗi ngày

"Thải độc gan" không phải phép màu

Theo ThS.BS Dương Thị Phượng, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược – cơ sở Linh Đàm, thời gian gần đây các khái niệm như "bổ gan", "mát gan", "thải độc gan" xuất hiện dày đặc trong quảng cáo thực phẩm chức năng và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, đây không phải là những thuật ngữ chuyên môn được định nghĩa rõ ràng trong y học.

Hiện nay, thị trường có rất nhiều sản phẩm được giới thiệu với công dụng hỗ trợ gan, phục hồi chức năng gan hoặc đào thải độc tố. Thế nhưng, đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chất lượng cao chứng minh các sản phẩm "thải độc gan" có thể giúp gan khỏe hơn ở người bình thường, phục hồi gan sau khi uống rượu bia hay bảo vệ gan nếu người dùng vẫn duy trì các thói quen có hại.

“Gan vốn là cơ quan đảm nhiệm chức năng chuyển hóa và đào thải các chất độc hại khỏi cơ thể. Vì vậy, không phải cứ uống thuốc 'thải độc gan' là gan sẽ khỏe hơn”, bác sĩ Phượng nhấn mạnh.

Đáng lưu ý, chính một số sản phẩm thảo dược, thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng cũng có thể liên quan đến tổn thương gan dẫn tới xơ gan. Nguy cơ này đặc biệt tăng cao khi người dùng sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, dùng nhiều loại cùng lúc, tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Theo chuyên gia, chỉ những sản phẩm đã được nghiên cứu lâm sàng rõ ràng, có dữ liệu khoa học đáng tin cậy và được đánh giá bởi các cơ quan độc lập, uy tín mới nên được cân nhắc sử dụng trong một số trường hợp nhất định.

Những "thủ phạm" đang âm thầm hủy hoại gan

Một lá gan khỏe mạnh là khi cơ quan này thực hiện tốt các chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, sản xuất dịch mật, xử lý thuốc và tham gia đào thải các chất có hại ra khỏi cơ thể. Đồng thời, gan không xuất hiện các tổn thương kéo dài hoặc tiến triển thành những bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ hóa hay xơ gan.

Theo bác sĩ Phượng, một trong những nguyên nhân phổ biến gây tổn thương gan hiện nay là thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa liên quan đến chế độ ăn uống thiếu lành mạnh.

Khi cơ thể thường xuyên nạp năng lượng vượt quá nhu cầu, đặc biệt từ thực phẩm chứa nhiều đường, tinh bột tinh chế, đồ uống có đường hoặc chất béo bão hòa, phần năng lượng dư thừa sẽ được chuyển hóa thành mỡ và tích tụ tại gan. Theo thời gian, tình trạng này có thể dẫn tới gan nhiễm mỡ, nhất là ở những người thừa cân, béo phì, tiền đái tháo đường, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Bên cạnh đó, rượu bia vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới xơ gan. Việc sử dụng đồ uống có cồn kéo dài khiến các tế bào gan liên tục bị tổn thương, gây viêm, xơ hóa và làm tăng nguy cơ tiến triển thành xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Một thói quen khác đang khá phổ biến là tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ. Nhiều người cho rằng các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược hoàn toàn lành tính, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy.

“Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa các thành phần chưa được công bố đầy đủ hoặc phối hợp nhiều hoạt chất khó kiểm soát. Việc sử dụng kéo dài, liều cao hoặc dùng đồng thời nhiều loại có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và gây tổn thương gan”, bác sĩ Phượng cảnh báo.

Theo chuyên gia, kể cả thực phẩm chức năng cũng không hoàn toàn vô hại. Nếu sử dụng không cần thiết hoặc kéo dài trong thời gian dài, gan vẫn phải liên tục chuyển hóa các hoạt chất này, từ đó làm tăng gánh nặng cho cơ quan vốn được xem là "nhà máy xử lý hóa chất" của cơ thể.

Muốn bảo vệ gan, phải xử lý từ gốc

Theo bác sĩ Phượng, trong điều trị các bệnh lý về gan, điều quan trọng nhất không phải là tìm kiếm một loại thuốc "bổ gan" nào đó, mà là xác định đúng nguyên nhân gây bệnh và can thiệp từ gốc.

Với gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, người bệnh cần kiểm soát cân nặng, điều chỉnh chế độ ăn, hạn chế đường, tinh bột tinh chế và chất béo bão hòa, đồng thời tăng cường rau xanh, chất xơ và duy trì vận động thường xuyên.

Khi giảm cân hợp lý, kiểm soát tốt đường huyết và mỡ máu, tình trạng gan nhiễm mỡ có thể cải thiện đáng kể. Ngược lại, nếu vẫn ăn uống dư thừa năng lượng, lạm dụng rượu bia và ít vận động thì việc phụ thuộc vào các loại thuốc bổ gan sẽ khó mang lại hiệu quả thực sự.

Tương tự, với các trường hợp viêm gan do virus như viêm gan B hoặc viêm gan C, việc điều trị phải dựa trên nguyên nhân cụ thể, theo dõi tải lượng virus, chức năng gan và mức độ xơ hóa. Nếu nguyên nhân gốc không được xử lý, các sản phẩm hỗ trợ gan cũng khó phát huy tác dụng đáng kể.

Để bảo vệ lá gan, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, giảm tiêu thụ thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế và chất béo bão hòa. Bên cạnh đó, cần duy trì hoạt động thể lực đều đặn, kiểm soát mỡ máu, đường huyết và chủ động tầm soát viêm gan B, viêm gan C khi có yếu tố nguy cơ.

Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài, nhất là khi đang có bệnh gan, men gan tăng hoặc đang điều trị các bệnh mạn tính. Gan khỏe không đến từ những lời quảng cáo "thần kỳ", mà từ lối sống khoa học và việc điều trị đúng nguyên nhân gây bệnh.