Không ăn nhiều mà bụng vẫn ngày càng to? Chuyên gia nội tiết cảnh báo: Thủ phạm có thể là thói quen hàng triệu người mắc mỗi đêm

Trong nhịp sống hiện đại, không ít người chăm chỉ tập gym, ăn uống điều độ, thậm chí cắt giảm tinh bột và đồ ngọt nhưng vòng bụng vẫn ngày càng lớn. Điều này khiến nhiều người lầm tưởng mình "ăn ít mà vẫn béo" hoặc do cơ địa.

Theo hãng tin RT (Nga), Tiến sĩ Nelli Makoshina, chuyên gia nội tiết học, cho biết hiện tượng này có thể bắt nguồn từ tình trạng thiếu ngủ mạn tính. Theo bà, giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể nghỉ ngơi mà còn đóng vai trò điều hòa hormone, chuyển hóa năng lượng và phân bố mỡ trong cơ thể. Khi ngủ không đủ, hàng loạt cơ chế sinh học sẽ thay đổi theo hướng thúc đẩy tích tụ mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng vùng bụng.

Thiếu ngủ khiến hormone căng thẳng tăng cao, mỡ nội tạng tập trung ở bụng

Theo Tiến sĩ Makoshina, thiếu ngủ làm gia tăng nồng độ cortisol – hormone được tiết ra khi cơ thể chịu căng thẳng.

Nếu cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài, cơ thể sẽ có xu hướng tích trữ nhiều mỡ nội tạng hơn thay vì mỡ dưới da. Loại mỡ này bao quanh gan, tụy, ruột và các cơ quan trong ổ bụng, khiến vòng eo ngày càng lớn dù cân nặng có thể không tăng quá nhiều.

Đây cũng là loại mỡ được các chuyên gia đánh giá nguy hiểm nhất vì có hoạt tính chuyển hóa rất mạnh, tiết ra nhiều chất gây viêm và làm tăng nguy cơ mắc: Đái tháo đường type 2; Tăng huyết áp; Bệnh tim mạch; Gan nhiễm mỡ không do rượu; Hội chứng chuyển hóa.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), mỡ nội tạng là một trong những yếu tố dự báo nguy cơ bệnh tim mạch và tử vong sớm tốt hơn so với chỉ số BMI đơn thuần.

Thiếu ngủ làm đảo lộn hormone kiểm soát cơn đói

Một trong những phát hiện được nhắc đến nhiều nhất trong các nghiên cứu về giấc ngủ là sự mất cân bằng giữa leptin và ghrelin. Leptin là hormone báo hiệu cho não rằng cơ thể đã no. Ngược lại, ghrelin kích thích cảm giác đói.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) và nhiều nghiên cứu đăng trên Sleep, chỉ sau một hoặc vài đêm ngủ ít, leptin có xu hướng giảm trong khi ghrelin tăng lên. Kết quả là:

- Cảm giác đói xuất hiện thường xuyên hơn.

- Thèm đồ ngọt, đồ chiên rán và thực phẩm giàu calo hơn.

- Khó kiểm soát khẩu phần ăn.

Điều đáng nói là phần lớn mọi người không nhận ra mình đang ăn nhiều hơn. Chỉ vài chiếc bánh quy, một ly trà sữa hoặc vài lần ăn vặt mỗi ngày cũng đủ khiến tổng năng lượng nạp vào tăng lên hàng trăm calo.

Kháng insulin - "mắt xích" quan trọng khiến mỡ bụng ngày càng tích tụ

Theo Tiến sĩ Makoshina, thiếu ngủ còn làm giảm độ nhạy của tế bào với insulin. Khi cơ thể rơi vào kháng insulin, tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để kiểm soát đường huyết. Mức insulin cao kéo dài sẽ thúc đẩy quá trình tổng hợp và dự trữ chất béo, đặc biệt ở vùng bụng.

Điều này cũng được Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) ghi nhận. Nhiều nghiên cứu cho thấy ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm trong thời gian dài làm tăng nguy cơ kháng insulin, tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2.

Không chỉ gây khó giảm cân, kháng insulin còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác. Một đêm mất ngủ cũng đủ làm giảm lượng calo tiêu hao Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần ăn ít là sẽ giảm cân.

Tuy nhiên, sau một đêm thiếu ngủ, cơ thể thường: Mệt mỏi hơn;l Giảm động lực vận động; Ít tập luyện hơn; Giảm hoạt động thể lực trong sinh hoạt hằng ngày.

Theo nghiên cứu của Đại học Chicago, những người ngủ ít không chỉ ăn nhiều hơn mà còn tiêu hao ít năng lượng hơn vào ngày hôm sau. Điều này khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái thặng dư năng lượng, từ đó tích lũy mỡ dù khẩu phần ăn gần như không thay đổi.

Thiếu ngủ còn khiến bụng to do giữ nước

Không phải lúc nào vòng bụng tăng cũng là do mỡ. Tiến sĩ Makoshina cho biết cortisol tăng cao còn làm rối loạn cân bằng nước và muối trong cơ thể, khiến nhiều người bị: đầy bụng; phù nhẹ; giữ nước; cảm giác bụng căng hơn khi thức dậy.

Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, vòng eo sẽ có xu hướng tăng dần theo thời gian.  Những cảnh báo trên cũng được củng cố bởi một nghiên cứu nổi tiếng của Mayo Clinic, công bố trên Journal of the American College of Cardiology (2022). Trong nghiên cứu này, những người chỉ ngủ 4 giờ mỗi đêm trong 2 tuần đã: ăn nhiều hơn khoảng 300 kcal/ngày; tăng lượng mỡ nội tạng khoảng 11%, mặc dù cân nặng không tăng quá nhiều.

Các nhà nghiên cứu nhận định, thiếu ngủ khiến cơ thể ưu tiên tích tụ mỡ sâu trong ổ bụng thay vì dưới da, đây là dạng mỡ nguy hiểm nhất đối với sức khỏe.

Người trưởng thành nên ngủ bao nhiêu là đủ?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) và Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Mỹ (National Sleep Foundation), người trưởng thành nên ngủ 7–9 giờ mỗi đêm để duy trì sức khỏe tối ưu.

Ngoài thời lượng, chất lượng giấc ngủ cũng rất quan trọng. Chuyên gia khuyến cáo nên:

- Đi ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày.

- Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính ít nhất 30–60 phút trước khi ngủ.

- Tránh uống cà phê, trà đặc hoặc đồ uống chứa caffeine vào buổi tối.

- Không ăn quá no hoặc uống rượu bia trước khi ngủ.

- Tập thể dục đều đặn nhưng tránh vận động cường độ cao sát giờ ngủ.

- Đừng chỉ chăm chăm ăn kiêng nếu muốn giảm mỡ bụng

Tiến sĩ Nelli Makoshina nhấn mạnh rằng nếu thiếu ngủ đã trở thành thói quen, việc chỉ dựa vào ăn kiêng hoặc tập luyện sẽ khó đạt được hiệu quả như mong muốn.

Các chuyên gia cũng lưu ý, béo bụng là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp như chế độ ăn, mức độ vận động, tuổi tác, hormone và di truyền. Vì vậy, giấc ngủ chất lượng nên được xem là "trụ cột thứ ba" của kiểm soát cân nặng, bên cạnh dinh dưỡng hợp lý và hoạt động thể chất thường xuyên.

Nói cách khác, nếu bạn không hề ăn nhiều nhưng vòng bụng vẫn ngày càng lớn, hãy nhìn lại thời gian và chất lượng giấc ngủ của mình. Một giấc ngủ đủ từ 7–9 giờ mỗi đêm không chỉ giúp cơ thể phục hồi mà còn là "liều thuốc" tự nhiên góp phần kiểm soát cân nặng, giảm tích tụ mỡ nội tạng và bảo vệ sức khỏe chuyển hóa lâu dài.

(Ảnh minh hoạ: Internet)

(Nguồn: Sohu)