Đỗ Quốc Trung - từ tân binh điện ảnh đến đạo diễn trăm tỷ: “Một bộ phim hay là phải tạo ra tranh cãi”

Từ một cái tên bước ra từ dòng phim độc lập, Đỗ Quốc Trung đang là đạo diễn gây chú ý khi ra mắt liên tiếp hai tác phẩm điện ảnh là Con Kể Ba Nghe và Phí Phông: Quỷ Máu Rừng Thiêng. Nếu Con Kể Ba Nghe giúp Đỗ Quốc Trung có bước đầu tiên ra mắt trên bản đồ điện ảnh Việt, thì Phí Phông: Quỷ Máu Rừng Thiêng lại tạo cú bứt phá mạnh mẽ khi đạt 200 tỷ, nắm giữ kỷ lục phim kinh dị Việt có doanh thu cao nhất mọi thời đại, đưa anh vào nhóm đạo diễn trăm tỷ chỉ sau hai dự án.

Đỗ Quốc Trung sinh năm 1990, là gương mặt tiêu biểu của thế hệ đạo diễn trẻ Việt Nam. Trước khi bước sang điện ảnh thương mại, anh xuất thân từ môi trường phim độc lập. Anh được biết đến trong giới làm phim với các tác phẩm ngắn như Trực Nhật Với Thư Kỳ (Giải Trái Tim Hồng, YxineFF 2012), Đóng Vào Mở Ra (Phim hay nhất, LHP REC Berlin 2014), Cá Chuối (phim Đông Nam Á xuất sắc nhất, Chatomuk Campuchia 2013), Người Hộ Tang (Giải Cánh Diều Bạc 2021). Nhiều năm làm phim ngắn cũng là quãng thời gian anh âm thầm tích lũy, nuôi dưỡng giấc mơ điện ảnh mà phải rất lâu sau mới có cơ hội thực hiện. Bước chuyển sang điện ảnh thương mại không khiến anh đánh mất màu sắc cá nhân, mà ngược lại, trở thành nền tảng để Đỗ Quốc Trung tiếp tục khai thác những câu chuyện về đời sống, văn hoá và tâm lý con người dưới lớp vỏ đa dạng thể loại.

Với Phí Phông: Quỷ Máu Rừng Thiêng, Đỗ Quốc Trung lựa chọn một hướng đi khác cho phim kinh dị Việt - không đặt trọng tâm vào những cú hù dọa tức thời, mà đào sâu vào bầu không khí, cấu trúc kịch bản và những ám ảnh đến từ chính con người. Cách tiếp cận này phần nào cho thấy rõ hơn chân dung một đạo diễn trẻ: không chỉ tìm kiếm lối đi riêng cho dòng phim thương mại, mà còn kiên định với tiếng nói cá nhân trong cách nhìn nhận về những định kiến của con người và xã hội.

“Đáng sợ hơn ma quỷ, là những kẻ mượn chuyện ma quỷ để làm điều sai trái”

- Từ Con Kể Ba Nghe là tác phẩm điện ảnh đầu tay cho đến Phí Phông - hiện tại đang trên đà tiến đến cột mốc 200 tỷ với nhiều kỷ lục được thiết lập, có thể nói Đỗ Quốc Trung là 1 đạo diễn tân binh có màn ra mắt vô cùng ấn tượng. Anh nghĩ thế nào về những lời khen - chê dành cho mình trong thời gian qua?

Là một nghệ sĩ, tôi phải thú thực rằng mình đang trải qua những ngày tháng hạnh phúc trong sự nghiệp làm nghề của mình. Với khán giả, đúng là Đỗ Quốc Trung là một gương mặt mới, nhưng trên thực tế, tôi đã ấp ủ và chuẩn bị cho giấc mơ điện ảnh của mình rất lâu trước khi ra mắt cụm 2 tác phẩm vừa qua. Tất cả những phản hồi của khán giả đều rất đáng quý để tôi phát triển bản thân và nâng cao nghề nghiệp trong tương lai. Hành trình phía trước còn rất dài, tôi muốn cùng những cộng sự trẻ của mình không ngừng học hỏi và dấn thân hơn nữa cho điện ảnh Việt Nam.

- Cả 2 bộ phim đều có sự góp mặt của Kiều Minh Tuấn là diễn viên chính. Vì sao lại là Kiều Minh Tuấn?

Vì sao lại không? Anh Kiều Minh Tuấn là một nghệ sĩ tài năng, tử tế và rất cầu thị trong nghệ thuật. Nếu có cơ hội, tôi muốn tiếp tục làm việc với người nghệ sĩ này chứ không chỉ dừng lại ở 2 tác phẩm. Bên cạnh là một con người thông minh, hài hước quen thuộc thì anh Kiều Minh Tuấn còn có một tâm hồn nhạy cảm rất phù hợp với những nhân vật mà tôi thường xây dựng trong phim. Tôi thấy người nghệ sĩ này có một nỗi buồn rất lớn bên trong, một cái gì đó sâu sắc không dễ chạm đến. Tôi nghĩ điều đó quan trọng trong sáng tạo nghệ thuật, nhất là trong thời đại ngập tràn các sản phẩm giải trí như hiện nay. Tôi luôn muốn tìm một diễn viên có thể làm khán giả tin tưởng đồng hành, vừa thương, vừa cười, vừa khóc được cùng nhân vật như anh Kiều Minh Tuấn.

- Kiều Minh Tuấn gặp Đỗ Quốc Trung khi đã là 1 diễn viên lành nghề, 1 cái tên lớn của điện ảnh Việt. Còn Đỗ Quốc Trung khi gặp Kiều Minh Tuấn hoàn toàn là 1 tân binh, chưa có thành tích nổi bật ở địa hạt điện ảnh. Làm cách nào mà anh thuyết phục được nam diễn viên nhận vai và nghe theo sự chỉ đạo của mình trên set quay?

Từ đầu anh Kiều Minh Tuấn cũng không tin tưởng tôi ngay đâu. Tôi thuyết phục anh ấy bởi nhân vật, câu chuyện kịch bản và niềm đam mê điện ảnh trong sáng của mình. Tôi nghĩ dù là ngôi sao nổi tiếng hay một diễn viên trẻ triển vọng thì ai cũng đều muốn chinh phục, thử sức với những nhân vật hay. Vì vậy, tôi dành nhiều thời gian để chỉnh sửa kịch bản, trò chuyện với diễn viên về nhân vật. Sau vài tháng, anh Tuấn mới đồng ý cạo đầu theo ý tưởng của tôi trong phim Con Kể Ba Nghe. Khi đóng máy bộ phim đầu tay, anh Tuấn với tôi như hai người bạn thân đồng điệu trong nghệ thuật. Sang đến Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng thì anh ấy tin tưởng tôi hoàn toàn và anh em bàn luận với nhau ngày đêm để làm cho nhân vật, câu chuyện hấp dẫn, thú vị hơn.

- Hai lần làm việc với Kiều Minh Tuấn cho anh cảm giác đây là một diễn viên như thế nào? Anh và Kiều Minh Tuấn từng có “va chạm” hay tranh luận nào thú vị giúp bộ phim tốt hơn không?

Anh Kiều Minh Tuấn là một diễn viên chuyên nghiệp. Chúng tôi tranh luận rất nhiều nhưng không bao giờ căng thẳng bởi tôi và anh Tuấn hợp nhau. Những tranh luận chỉ là những góc nhìn chuyên môn từ đạo diễn hay diễn viên để bộ phim tốt hơn. Có những lúc tôi say sưa với chiều sâu nghệ thuật quá thì anh Tuấn lại kéo tôi về. Ngược lại, thi thoảng anh Tuấn nghiêng nhiều về tính giải trí quá thì tôi sẽ nhắc anh Tuấn cân bằng lại. Chúng tôi thống nhất mong muốn bộ phim của mình có ngôn ngữ điện ảnh và không quá rời xa đại chúng. Đó là bài toán mà hai anh em cũng như cả ekip sẽ cùng nhau giải đề. Chúng tôi cố gắng thả lỏng, lắng nghe và phối hợp thay vì áp lực. Nghĩ lại, sau hai phim, tôi và anh Kiều Minh Tuấn khá “tâm đầu ý hợp” và chưa bao giờ căng thẳng trên trường quay.

- Kiều Minh Tuấn từng chia sẻ với chúng tôi rằng vai diễn ông Thái trong Con Kể Ba Nghe là vai diễn để đời đối với đạo diễn - “một đạo diễn trẻ mà lại được tất cả các diễn viên cống hiến hết ga hết số làm hết những điều Trung mong muốn”, thậm chí Kiều Minh Tuấn còn cạo đầu, tập xiếc rất vất vả. Anh nghĩ thế nào về nhận định này, Con Kể Ba Nghe có phải bộ phim “để đời” của anh không?

Thành thực mà nói, khi làm phim tôi chỉ tập trung kể chuyện với niềm tin, niềm say mê của bản thân. Tôi không nghĩ nhiều về thành tựu hay tác phẩm để đời. Có bộ phim chạm đến đối tượng này, có bộ phim lại chạm đến đối tượng khác. Điện ảnh chỉ như cách tôi đối thoại với khán giả, với cuộc đời. Tôi thấy hạnh phúc vì được lao động, được làm nghề một cách nghiêm túc cùng những diễn viên giỏi, những cộng sự chuyên nghiệp, cùng tầm nhìn và đam mê giống mình. Tôi rất biết ơn anh Tuấn và cả các nghệ sĩ khác đã cống hiến cho phim.

- Vậy với Phí Phông thì sao - bộ phim đang gây sốt phòng vé với doanh thu vô cùng khả quan, đây là 1 tác phẩm có ý nghĩa thế nào đối với riêng anh?

Doanh thu bùng nổ của Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng giúp cho tôi có được sự ghi nhận từ các nhà sản xuất cũng như được khán giả biết đến. Điều ấy giúp cho quá trình làm nghề của tôi trở nên thuận lợi hơn. Tôi cũng sẽ dễ dàng thuyết phục hay có được niềm tin từ những nhà đầu tư cho những dự án mà tôi ấp ủ từ lâu. Bên cạnh đó, bộ phim thành công cũng khiến tôi thanh thản vì niềm tin, nỗ lực của dàn diễn viên, của ekip đã được ghi nhận. Sẽ thật ngại và thương nếu mọi người cứ hết ga hết số với mình mà tác phẩm lại không có thành công hay độ lan toả đến công chúng.

- Phí Phông tạo khác biệt khi không đặt trọng tâm vào hù dọa tức thời mà xây dựng nỗi sợ bằng không khí, tâm lý và cấu trúc kịch bản. Với anh, đây là lựa chọn được định hướng ngay từ đầu, hay là kết quả của quá trình anh đi tìm một lối làm khác cho phim kinh dị Việt?

Tôi luôn tự hỏi bản thân là nếu mình đưa hàng trăm con người lên núi vất vả quay một bộ phim, rồi tiêu tốn hàng chục tỷ đồng của nhà sản xuất thì mình có điều gì đáng để kể với khán giả hay không? Nếu chỉ định làm thêm một bộ phim hù dọa, giải trí thuần túy thì mình có cần phải dụng đến những diễn viên tài năng và tên tuổi của họ hay không? Với tôi, một tác phẩm điện ảnh phải khác một trò mua vui, tạp kỹ trong công viên. Một tác phẩm nghệ thuật chỉ khác một ngôi nhà ma khi có tư tưởng chủ đề, có cấu trúc, có hành trình tâm lý của nhân vật và được xây dựng bởi ngôn ngữ điện ảnh. Tôi nghĩ đó là một nguyên tắc tôi và các cộng sự của tôi sẽ cố gắng mang theo trong quá trình làm nghề, không chỉ riêng với thể loại kinh dị lần này.

- Sau khi xem phim, có khá nhiều tranh luận quanh những tầng nghĩa và một số chi tiết được cài cắm trong câu chuyện, thậm chí có người cho rằng cái kết còn mở. Đây là chủ đích của anh để khán giả tiếp tục giải mã sau khi rời rạp, hay anh muốn nỗi sợ mà bộ phim mang lại kéo dài vượt khỏi thời lượng phim? Hay nó có 1 lời giải nào khác?

Có người đoán phim sẽ có phần 2, có người đoán nhân vật đã khải mở một khả năng tâm linh nào đó. Cũng có người đoán đạo diễn đang đặt câu hỏi cho chính khán giả phải suy ngẫm về thiện ác trong chính mỗi người,... Tôi tôn trọng tất cả các cách giải nghĩa của khán giả. Vì với tôi, điện ảnh như một cuộc đối thoại giữa nhà làm phim và người xem. Bộ phim khi đó trở nên rộng hơn, vượt ra ngoài thời lượng và cả không gian của 4 góc khung hình. Nếu khán giả rời khỏi rạp và có chút lăn tăn, nghĩ ngợi về phim, tranh luận về phim, thậm chí có người quyết định coi lại phim thì tôi nghĩ đó là một tác phẩm có phần thành công. Ngay từ tác phẩm đầu tay, phim tôi đã để lại nhiều tranh cãi và tôi thấy hài lòng về điều ấy thay vì phim chiếu xong, người ta ra khỏi rạp không nói thêm gì về nó nữa.

- Nhiều khán giả chia phe tranh cãi rằng phim về Phí Phông nhưng câu chuyện về Phí Phông chưa được khai thác trọn vẹn. Phim thuộc thể loại kinh dị nhưng hóa ra lại cài cắm yếu tố về gia đình. Là đạo diễn của bộ phim, anh muốn gửi gắm điều gì đến khán giả?

Thứ tôi kể trong phim thực tế là những định kiến giới, những thêu dệt không căn cứ bao phủ từ đời này qua đời khác trên những bản làng. Có những thứ còn đáng sợ hơn ma quỷ, đó là những kẻ mượn chuyện ma quỷ để làm điều sai trái. Khi tôi đi thực tế các bản làng, tôi dần nhận ra rằng mình không thể làm thêm một bộ phim củng cố cho những chuyện này, mình muốn “giải thiêng”, phá vỡ những câu chuyện thêu dệt đày đoạ biết bao gia đình chỉ vì họ có những sự khác biệt nhất định. “Phí Phông được biết có làn da trắng, xinh đẹp, chỉ truyền từ mẹ sang con gái”. Bạn có nhận ra điều gì trong truyền thuyết này không? Tại sao lại là phụ nữ đẹp, tại sao da trắng, tại sao chỉ truyền từ mẹ sang con gái? Tên phim cũng chính là một định kiến mà ekip đặt ra. “Quỷ máu rừng thiêng”: Rút cục ai mới thực sự là con quỷ nơi núi rừng, bản làng ấy?

“Một bộ phim hay là một bộ phim tạo ra những tranh cãi”

- Ở Phí Phông, ngoài Kiều Minh Tuấn thì Nina cũng là 1 cái tên đáng chú ý. Nhiều người nói rằng anh là 1 đạo diễn trẻ rất may mắn khi liên tiếp được trao cơ hội hợp tác với các diễn viên thực lực, thậm chí còn có hợp tác quốc tế ngay ở bộ phim thứ 2. Anh có đồng tình rằng mình thành công là nhờ vào may mắn?

Làm gì có ai thành công mà không nhờ vào may mắn? Với tôi, tôi đều đặn đầu năm sẽ thắp hương xin Tổ tiên, ông bà phù hộ cho mình có may mắn. Và quả thực là tôi đã nhận được sự may mắn ấy. Khi mình đã học hành nghiêm túc, trau dồi nghề nghiệp, nghiên cứu thị trường thì thứ mình chờ đợi chính là cơ hội. Nó giống như việc “cờ đến tay thì phất” nhưng cờ đến tay, phất được hay không thì phải phụ thuộc vào năng lực. Tôi đã làm việc chăm chỉ và tôn trọng nghề nghiệp trong suốt những năm tháng qua, nhờ đó mà tôi nghĩ các nghệ sĩ thực lực sẵn sàng làm việc cùng và nhà sản xuất tin tưởng giao cho tôi một dự án hợp tác quốc tế với mức đầu tư lớn. Thiếu chuyên môn cũng không thành công được, mà thiếu may mắn thì cũng không thành công được. Tôi biết ơn tất cả những gì đến với mình và đổi lại bằng sự nỗ lực, tử tế với nghề.

- Nhiều người cho rằng điện ảnh Việt đang bước vào giai đoạn chuyển giao, nơi một lớp đạo diễn mới đang dần tạo nên làn sóng khác biệt. Anh nhìn mình ở đâu trong chuyển động đó?

Tôi không thực sự biết mình ở đâu trong sự chuyển dịch ấy. Tôi nghĩ nhiều về những câu chuyện mà tôi tâm đắc, ám ảnh và tôi tìm cách để được chia sẻ nó bằng ngôn ngữ điện ảnh. Nếu mình cứ quan tâm vào việc mình trẻ, mình phải khác biệt thì sẽ bị sa vào hình thức, chỉ là lớp vỏ bề ngoài như một đứa trẻ nghịch ngợm. Tôi chỉ tự ý thức mình và các cộng sự của mình đang còn khỏe, sung sức nên phải tận dụng thời gian, không ngừng học hỏi, tiếp thu và làm nghề một cách nghiêm túc.

- Theo anh, điều khiến thế hệ đạo diễn mới có thể tạo đột phá cho điện ảnh Việt nằm ở kỹ thuật, tư duy thị trường, hay là bản lĩnh theo đuổi tiếng nói riêng?

Thế hệ đạo diễn chúng tôi được may mắn vì các cô chú anh chị tiền bối xây dựng hệ thống, nền tảng, thị trường để mình có thể được tự do làm nghề, học hỏi nhiều bài học xương máu, chúng tôi cũng có nhiều cơ hội phát triển. Tôi không nghĩ về những điều lớn lao mà tập trung làm tốt từng phần nhỏ trong quy trình sáng tạo. Đột phá hay có những bước tiến ra quốc tế chỉ là hệ quả của quá trình làm nghề tử tế.

- Từ Con Kể Ba Nghe đến Phí Phông là 2 thể loại hoàn toàn khác biệt, làm phim về đề tài gia đình và kinh dị - cái nào khó hơn?

Tôi nhận ra là dù tôi có làm về đề tài, thể loại gì thì những vấn đề tôi quan tâm vẫn giống nhau. Như Con Kể Ba Nghe có cảnh người ba mời thầy cúng trục vong cho cậu con trai trầm cảm. Ngược lại trong Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng cũng có những cảnh tình cảm gia đình giữa mẹ và con. Tôi tập trung vào con người và những giá trị nhân bản. Thể loại chỉ như lớp áo bên ngoài để tôi mời gọi khán giả còn công việc làm phim với tôi vốn dĩ luôn là một công việc khó.

- Trong mối quan hệ đạo diễn - diễn viên, anh là kiểu đạo diễn kiểm soát chặt chẽ diễn xuất theo ý mình hay tạo khoảng mở để diễn viên cùng đồng sáng tạo?

Tôi nói thật chính xác với diễn viên điều tôi muốn kể thông qua từng cảnh phim và sau đó để diễn viên tự do sáng tạo. Thi thoảng tôi kéo diễn viên lại và có lúc diễn viên lại gợi ý cho tôi những điểm có thể đẩy đi xa. Như vậy tôi vừa kiểm soát mà cũng vừa để những khoảng hở cho diễn viên. Trên vai trò của một đạo diễn, tôi nghĩ tôi cần phải làm cả 2 điều ấy.

- Một “làn sóng mới” thường đến từ những người dám phá công thức cũ. Với anh, điều gì trong điện ảnh Việt hiện tại cần được phá bỏ hoặc làm khác đi nhiều hơn?

Tôi không dám nhận mình nằm trong một làn sóng mới nào. Tôi nghĩ việc làm phim dù đông nhân sự nhưng cũng lại rất cá nhân. Theo tôi: Một người nghệ sĩ sẽ không dành nhiều năng lượng để đi phá bỏ hay cố gắng làm khác, thay vào đó, người nghệ sĩ sẽ dành nhiều thời gian để sống, quan sát và kể những câu chuyện, vấn đề, nỗi niềm của thời đại họ. Mỗi thời kỳ lại có những thay đổi mà người nghệ sĩ cần đối diện và thay đổi. Chẳng hạn như hiện nay, dù muốn dù không thì chúng ta phải chấp nhận rằng khán giả đang mất tập trung với các sản phẩm dài, tiết tấu chậm. Để vẫn có thể làm phim và tải được các chủ đề có chiều sâu thì nghệ sĩ thế hệ này phải thích nghi và không thể cứ cố chấp kể chuyện theo những cách bài bản được dạy trong trường lớp, hay chỉ học theo các tác phẩm kinh điển của thế hệ trước.

- Một bộ phim hay, theo anh, được đo bằng cảm xúc để lại, dấu ấn ngôn ngữ điện ảnh hay sức sống với khán giả đại chúng?

Một bộ phim hay với tôi là một bộ phim tạo ra những tranh cãi. Dù người ta khen hay chê, miễn là thảo luận về nó và có những cảm xúc từ nó để lại thì đó mới là một bộ phim có đời sống, có hậu vị. Tất nhiên, nếu phim có ngôn ngữ điện ảnh, có dấu ấn cá nhân thì người đạo diễn sẽ được ghi nhận như một nghệ sĩ độc đáo.

- Người ta hay xem tuổi 30 là cột mốc bản lề với người sáng tạo. Với anh, đây là giai đoạn khẳng định mình hay mới chỉ bắt đầu?

Thực ra tôi rất quan tâm đến cảm xúc của bản thân. Tôi muốn làm phim vì niềm đam mê điện ảnh của bản thân nhiều hơn là nhu cầu khẳng định mình. Điện ảnh cho phép tôi đối thoại với khán giả, chia sẻ những suy nghĩ của mình cũng như khám phá chính mình, hiểu mình hơn, rồi dần hiểu thêm về thế giới, về con người. Tôi có niềm vui rất lớn và hạnh phúc khi ở trên phim trường. Tôi nghĩ độ tuổi này cho phép tôi được làm nhiều, đi nhiều nên tôi sẽ tận dụng thời gian để làm việc và sáng tạo. Tự những công việc mình đang nỗ lực mỗi ngày sẽ kể về mình.

- Sau Phí Phông, anh có thể hé lộ điều gì về những dự án sắp tới? Anh muốn những bộ phim tiếp theo của mình sẽ tiếp tục chinh phục phòng vé về doanh thu, hay lựa chọn dự án thử thách giới hạn sáng tạo, hay xa hơn là để lại một dấu ấn lâu dài cho điện ảnh Việt?

Như đã chia sẻ, tôi không phải tuýp người thích chinh phục hay chiến đấu. Tôi nghĩ về phim mỗi ngày và làm việc một cách chăm chỉ với một niềm hạnh phúc. Phim ảnh với tôi như cánh đồng và người nông dân. Đó là một sự an ủi lớn, một cuộc đối thoại, một cái ôm trong thời đại này cho ai đó cần, trong đó có cả tôi. Việc thực hành sáng tạo không nhất thiết lúc nào cũng phải đao to búa lớn, cũng như một bộ phim không phải lúc nào cũng cần đứng đầu phòng vé hay đến những liên hoan phim quan trọng. Tự thân nghệ sĩ và tác phẩm sẽ có khán giả của riêng nó. Ít hay nhiều thì đều đáng quý trong cuộc đời.

Còn về dự án mới thì hiện tại tôi đã trở lại với công việc chuyên môn và đang trong giai đoạn thảo luận kịch bản cùng các cộng sự cho dự án tiếp theo, dự kiến sẽ ra mắt vào cuối năm 2027.