Một chuỗi khách sạn ở Việt Nam mời nghệ nhân về dạy một nghề cung đình đã thất truyền đã thất truyền, nằm trong chương trình trải khắp 25 quốc gia
Đây là một nghề từng chỉ tồn tại sau cánh cổng cung đình và có hẳn một cơ quan của triều Nguyễn lo việc rồi gần như biến mất cùng với triều đại sinh ra nó.
- Việt Nam có 1 khách sạn được báo Mỹ khen ngợi: Chỉ có 47 phòng, sở hữu hơn 1.000 kỷ vật sân khấu được thiết kế bởi “phù thủy kiến trúc” danh tiếng toàn cầu
- Chưa đầy nửa tháng nữa, một ngày đặc biệt của Việt Nam khiến vé máy bay và phòng khách sạn khắp nơi đồng loạt giảm giá
- Khách sạn nghìn tỷ xây 10 năm chưa xong có cơ hội 'hồi sinh'
Vào những ngày giữa tháng 11, khách đi qua sảnh tầng một của một khách sạn trên đường Đồng Khởi thuộc Thành phố Hồ Chí Minh sẽ bắt gặp một dãy tủ trưng bày không giống quầy lưu niệm thường thấy. Bên trong là những món đồ bằng kim loại phủ men màu với bề mặt nổi và bóng nhưng nhìn không ra màu sơn.

Đó là pháp lam. Thứ màu ấy không hề bị phai theo kiểu sơn phai bởi về bản chất nó là men đã chảy ra ở nhiệt độ cao rồi đông lại trên mặt đồng. Thực chất thì người Việt gặp pháp lam nhiều hơn mình tưởng. Những mảng trang trí nhiều màu trên mái và cổ diêm tại các công trình ở Huế phần lớn chính là pháp lam. Chỉ là khi lướt đi qua rồi thì hầu hết chúng ta đều không biết nó tên gì và được làm bằng gì.
Sáu năm tự mày mò để kéo về một nghề đã mất
Người đứng lớp pháp lam tại Thành phố Hồ Chí Minh mấy ngày qua hoàn toàn không phải một nghệ nhân nối nghiệp gia truyền. Anh Trương Thanh Tùng là nhà sáng lập thương hiệu Lam Sắc và trước đó chỉ làm công việc văn phòng. Anh đã dành hơn sáu năm tự nghiên cứu để phục dựng một nghề mà phần lớn bí quyết đã thất truyền từ lâu.

Ảnh: Tạp chí Đẹp
Kết quả của sáu năm ròng rã ấy là ba kỹ thuật được dựng lại bao gồm Họa Pháp lam cùng Kháp ti Pháp lam và Tạm thai Pháp lam. Bên cạnh đó anh còn tự phát triển một kỹ thuật riêng gọi là men mài.
Với một nghề mà tài liệu còn lại rất ít và người truyền nghề gần như không còn thì việc một người ngoài ngành tự học rồi dựng lại được ba kỹ thuật là một chuyện rất đáng nể. Đó cũng là lý do khiến những buổi thực hành vừa diễn ra không hề giống một hoạt động trang trí cho có.
Men màu trên cốt đồng và câu chuyện nung ở 800 độ
Pháp lam là nghệ thuật phủ men màu lên cốt kim loại mà chủ yếu là đồng rồi đưa vào nung ở khoảng 800 độ C. Ở nhiệt độ đó thì men bám chặt vào kim loại và giữ được màu rất lâu. Đây là lý do những mảng pháp lam trên kiến trúc cung đình vẫn còn nguyên màu sau hàng trăm năm trong khi nhiều chất liệu khác đã bạc phếch.

Ảnh: Galaxy Furiture
Nghề này gắn liền với triều Nguyễn. Vào năm 1827 tức năm Đinh Hợi thì vua Minh Mạng cho lập Pháp lam tượng cục tại kinh đô Huế. Nói cách khác thì triều đình đã mở hẳn một cơ quan chuyên trách chỉ để làm công việc tráng men lên đồng.
Pháp lam phát triển rực rỡ qua ba đời vua Minh Mạng cùng Thiệu Trị và Tự Đức để được dùng trong việc trang trí kiến trúc và chế tác đồ tế tự. Sau nhiều biến động thì nghề mai một dần và phần lớn bí quyết không còn được truyền lại.
Lớp học đặc biệt này diễn ra thế nào?
Tại Thành phố Hồ Chí Minh thì pháp lam được giới thiệu ở sảnh trước nhà hàng Saigon Café thuộc tầng một của Sheraton Saigon Grand Opera Hotel tại số 88 Đồng Khởi. Khu trưng bày mở cửa từ 10 giờ đến 20 giờ nhằm bày các tác phẩm pháp lam đương đại và tặng phẩm thủ công do Bách Tác Space cùng Lam Sắc tuyển chọn.

Ảnh: Sheraton
Phần đáng chú ý hơn cả là các buổi thực hành diễn ra trong khung 10 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút. Người tham gia được hướng dẫn cách kết hợp cốt kim loại với men màu cùng cách chọn hoạ tiết và phối men rồi hoàn thiện một sản phẩm để mang về. Trong buổi học này thì khách cũng được làm quen với kỹ thuật men mài. Các lớp được tổ chức miễn phí nhưng số lượng người mỗi buổi có giới hạn và cần liên hệ khách sạn đặt chỗ trước.
Pháp lam chỉ là chặng đầu bởi hai thành phố còn lại mỗi nơi sẽ tôn vinh một nghề khác nhau. Cụ thể là Sheraton Hanoi Hotel sẽ mang đến nghệ thuật sơn mài vào ngày 23 và 24 tháng 11 còn Sheraton Grand Danang Beach Resort And Spa sẽ tôn vinh hoa giấy Thanh Tiên từ ngày 27 đến 29 tháng 11.

Ảnh: Sheraton
Hoa giấy Thanh Tiên cũng là cái tên đáng để tìm biết trước khi đi. Đây là nghề của làng Thanh Tiên nay thuộc thành phố Huế và đã xuất hiện cách đây hơn 300 năm cũng như từng được chép trong Đại Nam nhất thống chí. Hoa không làm để cắm chơi mà theo tục xưa thì hoa giấy được đặt ở Trang Ông cùng Trang Bà và Am cảnh lẫn Ông Táo. Mỗi năm hoa được thay một lần vào dịp Tết Nguyên đán với quy tắc hoa cũ hạ xuống rồi đốt đi.
Nguyên liệu làm hoa là tre và cây lùng sẵn có trong vùng còn giấy ngày trước được nhuộm bằng lá cây. Các loại hoa của làng gồm bìm bìm cùng cúc đơn và cúc kép lẫn mắm nêm cùng tường vi và quỳ. Về sau làng có thêm hoa sen giấy vốn là thứ từng thất truyền một thời gian dài rồi mới được khôi phục. Làng đã vinh dự được công nhận là làng nghề truyền thống vào ngày 16 tháng 4 năm 2013.

Ảnh: Vietravel
Sơn mài thì quen thuộc hơn với người Việt nhưng đây là nghề đòi hỏi nhiều công đoạn và thời gian chờ giữa các lớp sơn nên hiếm khi được đưa vào một buổi thực hành ngắn.
Đưa khách sạn trở thành điểm hẹn kết nối thế giới
Gatherings by Sheraton vốn là chuỗi hoạt động định kỳ trên toàn cầu của thương hiệu và được tổ chức tại các không gian chung của khách sạn. Mục đích chính là mang đến cho du khách và người dân địa phương một lý do để ở lại cùng gặp gỡ và chia sẻ trải nghiệm. Chương trình này hiện thực hóa định vị Điểm hẹn của thế giới của Sheraton nhằm tạo cơ hội để du khách khám phá những điều mới mẻ và kết nối sâu sắc với cộng đồng.
Từ những buổi trải nghiệm thư pháp Shodo Nhật Bản cùng các nghệ sĩ danh tiếng đến các lớp workshop chế tác đồ men cùng sơn mài và hoa giấy do nghệ nhân hàng đầu Việt Nam dẫn dắt hay không gian tôn vinh di sản lên men truyền thống của Hàn Quốc đều đang hội tụ trong tháng 11 này. Thương hiệu Sheraton Hotels And Resorts thuộc danh mục toàn cầu của Marriott Bonvoy đang mang những trải nghiệm sắc thái bản địa riêng biệt đến các khách sạn trên khắp khu vực châu Á Thái Bình Dương không bao gồm Trung Quốc. Tại 15 quốc gia thì chuỗi sự kiện Gatherings by Sheraton sẽ kết nối du khách và cộng đồng bản địa thông qua những trải nghiệm độc bản được kiến tạo từ chính chiều sâu văn hóa và lối sống thường nhật của từng điểm đến.
Trong tháng 11 này thì toàn khu vực sẽ có chín chủ đề trải nghiệm riêng biệt được phát triển dưới một ý tưởng chung khi các khách sạn Sheraton cùng đối tác địa phương diễn giải theo cách phản ánh đặc trưng của từng điểm đến. Với du khách thì sự kiện Gatherings là một dịp tuyệt vời để làm quen với một vùng đất thông qua chính những người đang sống tại đó. Trong khi đó với cộng đồng địa phương thì đây là không gian thân thiện để chia sẻ nếp sinh hoạt quen thuộc và cùng nhau khám phá thêm nhiều điều mới mẻ.
Chia sẻ về chuỗi sự kiện này thì ông Cristiano Rinaldi là Giám đốc Sản phẩm và Dịch vụ Lưu trú khu vực châu Á Thái Bình Dương của Marriott International cho biết khách sạn là một trong số ít nơi mà những người ở đủ mọi hoàn cảnh có dịp gặp gỡ nhau một cách tự nhiên. Tại Sheraton thì đội ngũ nhìn thấy cơ hội biến những lần chạm mặt thường ngày thành những kết nối ý nghĩa hơn. Khi để mỗi khách sạn diễn giải Gatherings theo góc nhìn địa phương thì thương hiệu mong muốn mang đến cho du khách và cộng đồng thêm nhiều lý do để xích lại gần nhau.
Chín chủ đề trải nghiệm mang đậm bản sắc từng khu vực
Trải dài từ ẩm thực cùng thủ công đến chăm sóc sức khỏe và các nghi thức giao lưu thì chín chủ đề chính là minh chứng cho cách mỗi thị trường mang bản sắc riêng vào chương trình chung.
Tại Nhật Bản thì chủ đề Stillness And Craft tôn vinh sự tĩnh tại trong từng thao tác thủ công. Tại Hàn Quốc thì Fermentation Club đi sâu khám phá văn hóa lên men truyền thống với kimchi cùng jang và rượu makgeolli. Tại Philippines thì Kamayan Collective lấy cảm hứng từ văn hóa ẩm thực cộng đồng.
Tại Indonesia thì chương trình mang tên Finish Line Maxxing hòa nhịp cùng văn hóa chạy bộ kết hợp các liệu trình phục hồi và thưởng thức cà phê địa phương. Tại Malaysia và Singapore thì sự kiện After Five biến thời khắc kết thúc ngày làm việc thành một nghi thức giao lưu với ẩm thực cùng trải nghiệm sáng tạo và chương trình biểu diễn trực tiếp.

Tại Thái Lan thì Offline Sabai Social lại đưa hoạt động chăm sóc sức khỏe không màn hình vào trải nghiệm chung. Tại Úc cùng Fiji và Maldives lẫn Papua New Guinea và Samoa thì Golden Hour Social biến khoảnh khắc bình minh và hoàng hôn thành không gian kết nối lý tưởng.
Cuối cùng tại Ấn Độ và Sri Lanka thì The Holistic Energy Exchange đưa các phương pháp thực hành như điều hòa hơi thở và thảo dược Ayurveda vào một không gian giao lưu cởi mở.