Cuộc đời 33 thợ mỏ Chile sau cuộc giải cứu chấn động thế giới: 69 ngày dưới lòng đất và những ám ảnh kéo dài 16 năm

Đầu tháng 10/2026, National Geographic ra mắt loạt phim tài liệu ba tập Chilean Mine Rescue: Race Against Time, kể lại chiến dịch giải cứu 33 thợ mỏ mắc kẹt tại mỏ San José năm 2010 qua lời kể của những người trong cuộc.

Sau 16 năm, bộ phim không chỉ nhắc lại một trong những chiến dịch cứu hộ gây chú ý nhất thế giới, mà còn đưa câu chuyện về cuộc sống của các thợ mỏ sau khi trở về mặt đất trở lại với công chúng.

Omar Reygadas, một trong 33 người được giải cứu, tham gia bộ phim và chia sẻ về những gì xảy ra sau biến cố. Theo ông, trong khi nhiều người ở nước ngoài vẫn nhớ đến nhóm thợ mỏ, tại chính quê hương Chile, họ dần ít được nhắc đến.

69 ngày kẹt dưới lòng đất

Ngày 5/8/2010, một khối đá lớn sập xuống mỏ đồng San José, miền bắc Chile, chặn đường thoát và khiến 33 công nhân mắc kẹt ở độ sâu khoảng 700 m. Trong điều kiện thiếu thức ăn, nước uống, nhiệt độ cao và gần như bị cô lập hoàn toàn, nhóm thợ mỏ phải tìm cách duy trì sự sống, đồng thời giữ vững tinh thần.

Ngày 22/8, sau 17 ngày, mũi khoan thăm dò xuyên tới khu vực trú ẩn của họ. Các thợ mỏ gửi lên mặt đất mẩu giấy xác nhận cả 33 người vẫn còn sống. Sau đó, lực lượng cứu hộ tiếp tế nước, thực phẩm và thuốc men qua đường ống, đồng thời khoan mở lối thoát.

Ngày 13/10, từng người lần lượt được đưa lên mặt đất bằng khoang cứu hộ Fénix 2. Cuộc giải cứu được truyền hình trực tiếp, thu hút sự theo dõi của hàng triệu người trên khắp thế giới.

Những tổn thương kéo dài

Sau khi thoát khỏi lòng đất, các thợ mỏ trở thành tâm điểm chú ý. Họ được mời ra nước ngoài, tham dự sự kiện, trả lời phỏng vấn và xuất hiện trong các chiến dịch quảng cáo. Những chuyến đi và lời chúc mừng nối tiếp nhau, nhưng việc liên tục phải kể lại trải nghiệm kinh hoàng khiến nhiều người khó trở về cuộc sống bình thường.

Trong bài viết trên The New Yorker năm 2014, nhà báo Héctor Tobar ghi nhận những tổn thương tâm lý mà một số thợ mỏ phải đối mặt. Edison Peña từng nói rằng họ cảm thấy mình trở thành những con rối, phải xuất hiện trước công chúng trong khi vẫn chưa thực sự vượt qua ký ức về thảm họa.

Với Victor Segovia, khủng hoảng đến muộn hơn một năm sau khi được giải cứu. Ông thu mình, hiếm khi ra khỏi nhà và gặp nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có tình trạng chân tay sưng và khó thở. Segovia tiếp tục viết nhật ký, giống như cách ông từng ghi lại những ngày tháng dưới lòng đất. Trong đó, ông bộc bạch nỗi thất vọng khi mọi người hỏi vay tiền nhưng ít ai quan tâm đến tình trạng tinh thần của mình.

Alex Vega, một thợ máy đến từ Copiapó, cũng phải vật lộn với những cơn ác mộng về việc bị chôn vùi. Khi trở lại làm việc, một lần nghe tiếng động và chứng kiến bụi đất khiến ông nhớ lại vụ sập mỏ, Vega đã mở cửa xe và hét lên. Bàn tay ông run rẩy mỗi khi nhớ lại những ngày mắc kẹt.

Cuối cùng, Vega quyết định đối diện với nỗi sợ bằng cách trở lại hầm mỏ. Ông cùng anh rể xuống một mỏ sâu khoảng 300 m, bằng một nửa độ sâu của mỏ San José. Sau đó, với sự giúp đỡ của cha, Vega tiếp tục làm quen với những đường hầm nhỏ trong nhiều ngày.

Các chuyên gia tâm lý và đội ngũ hỗ trợ của NASA từng tham gia chuẩn bị cho nhóm thợ mỏ trong giai đoạn giải cứu. Theo hồ sơ của NASA, cơ quan này đưa ra khuyến nghị về chăm sóc y tế, dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý, đồng thời góp phần xây dựng yêu cầu kỹ thuật cho khoang cứu hộ. Việc trở lại cuộc sống thường nhật sau 69 ngày bị cô lập vì thế không đơn giản chỉ là rời khỏi hầm mỏ, mà còn đòi hỏi thời gian để hồi phục về thể chất và tinh thần.

Sinh kế bấp bênh, nhóm thợ mỏ dần xa cách

Sau khi sự chú ý của truyền thông lắng xuống, việc tìm kiếm sinh kế trở thành một thách thức khác. Một số thợ mỏ lớn tuổi nhận lương hưu, trong khi những người trẻ hơn tìm công việc mới hoặc quay lại ngành khai khoáng. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể tiếp tục nghề cũ.

Omar Reygadas từng trở lại làm việc trong ngành mỏ và làm việc cùng con trai. Ông dự định đảm nhận vị trí quản lý tại một cơ sở khai thác, nhưng mỏ phải đóng cửa do chất lượng quặng không đạt yêu cầu. Sau đó, Reygadas không thể trở lại công việc khai khoáng như trước.

Trong cuộc phỏng vấn với BioBioChile ngày 3/10/2026, ông cho biết nhóm 33 người ngày càng ít gặp nhau. Các thành viên chuyển đến những nơi khác nhau để tìm việc, một số vẫn giữ liên lạc qua WhatsApp, trong khi những người khác không muốn nhắc lại biến cố. Theo Reygadas, tại Copiapó, nơi gần mỏ San José, câu chuyện về họ thậm chí còn ít được nhắc đến hơn so với ở nước ngoài.

Lần gần nhất một nhóm thợ mỏ trở lại mỏ San José là năm 2025, với khoảng 13-14 người tham dự. Một số người khác chỉ gặp nhau khi dự tang lễ của Mario Gómez năm 2024. Gómez, người lớn tuổi nhất trong nhóm khi xảy ra tai nạn, qua đời vào tháng 9/2024.

Mười sáu năm sau cuộc giải cứu, Reygadas cho rằng sự quan tâm dành cho nhóm thợ mỏ ở nước ngoài vẫn lớn hơn tại quê nhà. Ông cũng nhận định các tiêu chuẩn an toàn trong ngành khai khoáng chưa thay đổi đủ nhiều sau thảm họa. Theo ông, những quy định và buổi tập huấn chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện nghiêm túc ngay tại nơi công nhân làm việc, thay vì chỉ dừng lại trên giấy tờ hay trong văn phòng.

Với Reygadas, câu chuyện của 33 thợ mỏ không chỉ là ký ức về một chiến dịch giải cứu thành công. Đó còn là lời nhắc rằng sau những hình ảnh đoàn tụ và sự tung hô của công chúng, những người sống sót vẫn phải tự tìm cách đối diện với tổn thương, xây dựng lại cuộc sống và thích nghi với một thế giới đã thay đổi trong suốt thời gian họ mắc kẹt dưới lòng đất.